Een eerste poging tot stichting van een Christelijke school

Katwijk is bepaald niet vroeg geweest met de stichting van een Christelijke school. Maar velen kozen bewust voor het Christelijk onderwijs, hoewel zij op steenworp afstand aan een openbare school het dubbele konden verdienen. Ze werden geïnspireerd door enkele bijzondere figuren, wier naam is teruggekeerd in die van onze Hervormde Scholen, met name Groen van Prinsterer en Van der Brugghen. Groen was voorstander van een gekerstende openbare school; Van der Brugghen is de grondlegger van het recht om in vrijheid scholen te stichten. Zo werd na 1857 de leus “De school aan de ouders” en begon de strijd om subsidiëring. Wel bracht 1878 een grote verbetering wat betreft de bouw en inrichting van de scholen en de positie van de onderwijzers, maar de strijd was nog niet gestreden, want de voorstanders van de bijzondere school moesten in de praktijk nog hoge offers brengen. Het was Abraham Kuyper die het verzet organiseerde in een volkspetionnement, getekend door ruim 305.000 particulieren, 306 Hervormde kerkenraden, 108 Christelijk gereformeerde kerkenraden en andere organisaties en aangeboden aan Koning Willem lIl, die de wet toch bekrachtigde. Maar de strijd ging door en uiteindelijk kwam er pas in 1919 met de Wet van Dr. De Visser gelijkstelling tussen openbaar en bijzonder onderwijs.

eldenDe tweede poging om een een Christelijke school stichten

De tweede poging in november 1890 bracht Ds. W.J. van Elden (zie foto), bijna drie jaar herder en leraar in het zeedorp, de mislukte poging van 1879 ter sprake in de kerkenraad. Er was zelfs alweer actie ondernomen door gesprekken met de Christelijk gereformeerde gemeente (i.c. de gereformeerde kerk), maar samenwerking bleek onmogelijk. Na uitvoerige besprekingen besloten de broeders op die gedenkwaardige 5 november 1890 de zaak kerkelijk aan te pakken: “De Kerkenraad, gehoord de leden der Ver. voor Christelijk Onderwijs te Katwijk aan Zee, besluit, onder opzien tot de Heer, de stichting ener Hervormde school namens de Gemeente te aanvaarden”.

Op weg naar een school  school1

Nadat er een aantal giften was ontvangen, kwam er vaart in de plannen. De kerkvoogdij kreeg een geschikt perceel grond in handen en stond dat in erfpacht af. Er werd uitgegaan van een school voor 250 kinderen met een woning voor het hoofd. De heer Van Mels, ook in de gemeenteraad een vooraanstaande figuur, had zijn ontwerp in oktober 1891 gereed en kreeg van de kerkenraad machtiging de bouwwerkzaamheden te laten beginnen. In april 1892 stelde de kerkenraad een schoolcommissie in, met twee leden uit haar midden en vijf uit de gemeente. Mogelijk was de animo voor deze bestuursfunctie niet groot, want men wijzigde het besluit al spoedig in een getal vijf, ten hoogste zeven leden. De nieuwe bestuursleden stelden uit de ingekomen sollicitaties de voordracht voor een hoofd op en zo benoemde de kerkenraad op 23 mei 1892 de heer G. van der Waa. Naar verwachting kon de school op 1 september starten en er werden dan ook vervolgens de eerste leerkrachten benoemd. Nadat bouw en inrichting van de school was voltooid, werd op 31 augustus 1892, tijdens een openbare samenkomst in de Nieuwe Kerk, de school plechtig geopend en konden de leerlingen toestromen. Daarbij werd de aanvankelijke raming meteen zeer ruim overschreden: 300 scholieren kwamen binnen de nieuwe muren. De eerste Hervormde school was een feit.

In de jaren na de eeuwwisseling kwamen er vijf nieuwe scholen (de scholen 2 t/m 6) bij en in 1928 werd de eerste bewaarschool geopend: de Prinses Juliana Bewaarschool. In 1933 onstond tenslotte school 7, waar onderwijs voor het zevende leerjaar werd gegeven. Vlak voor en tijdens de oorlogsjaren 1940-1945 veranderde er het een en ander in het gebruik van de scholen: bij de mobilisatie werden de scholen 2, 3 en 5 gevorderd, terwijl later de Duitsers hun intrek namen in school 4. Ook de Bewaarschool werd door door de Duitsers gevorderd. Bij de gedwongen afbraak van een deel van Katwijk aan Zee verdwenen uiteindelijk school 2 (aan de Weeshuisstraat) en de Bewaarschool.

Na de oorlogsjaren werden achtereenvolgens geopend: de Rehobothschool aan de Parklaan (bestaat nu niet meer, zie foto),

rehoparklaan
de Prinses Juliana Kleuterschool aan het Abeelplein, de Groen van Prinstererschool aan de Piet Heinlaan, de Kleuterschool in de Noord, de Prins Willem Alexanderschool aan de Parsstraat, de Prins Mauritsschool aan de Nolensstraat, de Kleuterschool aan de Schaepmanstraat, de Rutgersschool (ontstaan uit een fusie van de scholen 3 en 6) aan de Jan Tooropstraat, de Van der Brugghenschool aan de Schimmelpenninckstraat, de Kleuterschool aan de Parsstraat, de nieuwe Rehobothschool aan de Poolster en een nieuwe Oranjeschool aan de Varkevisserstraat.

Op 26 september 1984 werd het kantoor van de Hervormde Scholen Katwijk aan het Abeelplein geopend. In 1985 trad De wet op het Basisonderwijs in werking, waarbij kleuterscholen en lagere scholen samengingen in een basisschool. Om alle leerlingen in een en hetzelfde schoolgebouw onder te kunnen brengen, werden her en der bouwkundige aanpassingen uitgevoerd.

Bronvermelding: “Hervormd gevormd”

boekjeTer gelegenheid van het 100-jarig jubileum van de Hervormde Scholen in 1992 is er een boekwerkje uitgegeven met de titel ‘Hervormd gevormd – Hervormde Scholen Katwijk aan Zee’.  Hierin staat zeer uitgebreid beschreven, hoe de Hervormde scholen zich in een eeuw hebben ontwikkeld tot een organisatie waar enkele duizenden leerlingen en honderden leerkrachten het Christelijk onderwijs vorm hebben gegeven. Er zijn nog enkele van deze boekwerken op het kantoor te koop. Daarnaast zijn van alle scholen afzonderlijke boekwerkjes verschenen, waarin de geschiedenis van de scholen tot 1992 wordt beschreven.