- Historie
>
begin website <
-
- Een eerste poging tot
stichting van een Christelijke school
- Katwijk is bepaald niet
vroeg geweest met de stichting van een Christelijke school. Maar velen kozen
bewust voor het Christelijk onderwijs, hoewel zij op steenworp afstand aan
een openbare school het dubbele konden verdienen. Ze werden geïnspireerd
door enkele bijzondere figuren, wier naam is teruggekeerd in die van onze
Hervormde Scholen, met name Groen van Prinsterer en Van der Brugghen. Groen
was voorstander van een gekerstende openbare school; Van der Brugghen is de
grondlegger van het recht om in vrijheid scholen te stichten. Zo werd na
1857 de leus "De school aan de ouders" en begon de strijd om subsidiëring.
- Wel bracht 1878 een grote
verbetering wat betreft de bouw en inrichting van de scholen en de positie
van de onderwijzers, maar de strijd was nog niet gestreden, want de
voorstanders van de bijzondere school moesten in de praktijk nog hoge offers
brengen. Het was Abraham Kuyper die het verzet organiseerde in een
volkspetionnement, getekend door ruim 305.000 particulieren, 306 Hervormde
kerkenraden, 108 Christelijk gereformeerde kerkenraden en andere
organisaties en aangeboden aan Koning Willem lIl, die de wet toch
bekrachtigde. Maar de strijd ging door en uiteindelijk kwam er pas in 1919
met de Wet van Dr. De Visser gelijkstelling tussen openbaar en bijzonder
onderwijs.
-
-
De tweede poging om een
een Christelijke
school stichten
- De tweede poging in november
1890 bracht Ds. W.J. van Elden (zie foto), bijna drie jaar herder en leraar in het
zeedorp, de mislukte poging van 1879 ter sprake in de kerkenraad. Er was
zelfs alweer actie ondernomen door gesprekken met de Christelijk
gereformeerde gemeente (i.c. de gereformeerde kerk), maar samenwerking bleek
onmogelijk. Na uitvoerige besprekingen besloten de broeders op die
gedenkwaardige 5 november 1890 de zaak kerkelijk aan te pakken: "De
Kerkenraad, gehoord de leden der Ver. voor Christelijk Onderwijs te Katwijk
aan Zee, besluit, onder opzien tot de Heer, de stichting ener Hervormde
school namens de Gemeente te aanvaarden".
-
-
Op
weg naar een school
- Nadat er een aantal giften
was ontvangen, kwam er vaart in de plannen. De kerkvoogdij kreeg een
geschikt perceel grond in handen en stond dat in erfpacht af. Er werd
uitgegaan van een school voor 250 kinderen met een woning voor het hoofd. De
heer Van Mels, ook in de gemeenteraad een vooraanstaande figuur, had zijn
ontwerp in oktober 1891 gereed en kreeg van de kerkenraad machtiging de
bouwwerkzaamheden te laten beginnen. In april 1892 stelde de kerkenraad een
schoolcommissie in, met twee leden uit haar midden en vijf uit de gemeente.
Mogelijk was de animo voor deze bestuursfunctie niet groot, want men
wijzigde het besluit al spoedig in een getal vijf, ten hoogste zeven leden.
De nieuwe bestuursleden stelden uit de ingekomen sollicitaties de voordracht
voor een hoofd op en zo benoemde de kerkenraad op 23 mei 1892 de heer G. van
der Waa. Naar verwachting kon de school op 1 september starten en er werden
dan ook vervolgens de eerste leerkrachten benoemd. Nadat bouw en inrichting
van de school was voltooid, werd op 31 augustus 1892, tijdens een openbare
samenkomst in de Nieuwe Kerk, de school plechtig geopend en konden de
leerlingen toestromen. Daarbij werd de aanvankelijke raming meteen zeer ruim
overschreden: 300 scholieren kwamen binnen de nieuwe muren. De eerste
Hervormde school was een feit.
In de jaren
na de eeuwwisseling kwamen er vijf nieuwe scholen (de scholen 2 t/m 6) bij en in
1928 werd de eerste bewaarschool geopend: de Prinses Juliana Bewaarschool.
In 1933 onstond tenslotte school 7, waar onderwijs voor het zevende leerjaar
werd gegeven. Vlak voor en tijdens de oorlogsjaren 1940-1945 veranderde er
het een en ander in het gebruik van de scholen: bij de mobilisatie werden de
scholen 2, 3 en 5 gevorderd, terwijl later de Duitsers hun intrek
namen in school 4. Ook de Bewaarschool werd door door de
Duitsers gevorderd. Bij de gedwongen afbraak van een deel van Katwijk aan
Zee verdwenen uiteindelijk school 2 (aan de Weeshuisstraat) en de
Bewaarschool.
Na
de oorlogsjaren werden achtereenvolgens geopend: de Rehobothschool aan de
Parklaan (bestaat nu niet meer, zie foto), de Prinses Juliana Kleuterschool aan het
Abeelplein, de Groen van Prinstererschool aan de Piet Heinlaan, de
Kleuterschool in de Noord, de Prins Willem Alexanderschool aan de Parsstraat,
de Prins Mauritsschool aan de Nolensstraat, de Kleuterschool aan de
Schaepmanstraat, de Rutgersschool (ontstaan uit een fusie van de scholen 3
en 6) aan de Jan Tooropstraat, de Van der Brugghenschool aan de Schimmelpennickstraat, de
Kleuterschool aan de Parsstraat, de nieuwe Rehobothschool aan de Poolster en
een nieuwe Oranje school aan de Varkevisserstraat.
Voorts zijn te noemen de Peuterspeelzalen Benjamin (Piet Heinlaan) en De
Eerste Stap (Parsstraat) waar de jongste kinderen een aantal dagdelen in de
week terecht kunnen.
Op 26 september 1984 werd het kantoor van de Hervormde Scholen Katwijk aan
het Abeelplein geopend. In 1985 trad De wet op het Basisonderwijs in
werking, waarbij kleuterscholen en lagere scholen samengingen in één
basisschool. Om alle leerlingen in één en hetzelfde schoolgebouw onder te
kunnen brengen, werden her en der bouwkundige aanpassingen uitgevoerd.
Bronvermelding:
"Hervormd gevormd"
Ter
gelegenheid van het 100-jarig jubileum van de Hervormde Scholen in 1992 is
er een boekwerkje uitgegeven met de titel “Hervormd gevormd - Hervormde
Scholen Katwijk aan Zee”. Hierin
staat zeer uitgebreid beschreven, hoe de Hervormde scholen zich in een eeuw
hebben ontwikkeld tot een organisatie waar enkele duizenden leerlingen en
honderden leerkrachten het Christelijk onderwijs vorm hebben gegeven. Er
zijn nog enkele van deze boekwerken op het kantoor te koop.
Daarnaast zijn van alle scholen afzonderlijke boekwerkjes verschenen, waarin
de geschiedenis van de scholen tot 1992 wordt beschreven.